Moje, nie dotykaj! Czyli o zmianach w utworze i prawie do jego integralności

Kiedy fotograf zrobi zdjęcie, między nim a jego utworem powstaje nieograniczona w czasie i niezbywalna więź. Prawo chroni ten szczególny stosunek twórcy do swojego dzieła, przyznając mu tak zwane prawo do integralności utworu. Na czym ono polega?

Rodzaje prawa autorskiego

Każdemu twórcy przysługują dwojakiego rodzaju prawa autorskie: majątkowe i osobiste. Te pierwsze są ograniczone w czasie (ochrona trwa przez 70 lat po śmierci twórcy) i można nimi rozporządzać (np. poprzez odpłatne przeniesienie na inną osobę). Inaczej jest w przypadku autorskich praw osobistych, które podlegają ściślejszej ochronie prawnej. Nie są one ograniczone w czasie, nie można się ich zrzec ani ich zbyć. Jedyną osobą, której mogą przysługiwać, jest twórca utworu.

Czym jest integralność utworu?

Dzieje się tak dlatego, że prawa chronią osobistą więź, która powstaje między artystą a jego dziełem. Jednym z nich jest właśnie prawo do integralności utworu.Co to takiego? Definicji nie zawarto w żadnych przepisach, ale przyjmuje się, że są to uprawnienia twórcy, które chronią formę i treść jego utworu. Takim uprawnieniem jest przyznane przez art. 16 ust. 3 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych prawo do nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania. Wynika stąd, że bez zgody autora nikt nie może wprowadzać do jego dzieła żadnych zmian.

Posługując się przykładem, załóżmy, że fotograf zrobił zdjęcie szczęśliwej pary staruszków spacerujących z ukochanym psem alejką obsadzoną kwitnącymi jabłonkami. Bardzo się starał, żeby uchwycić piękno natury i uczucie do czworonożnego przyjaciela. Następnie udzielił licencji firmie, która zdjęciem tym chciałaby reklamować witaminy dla seniorów.

Firma ta jednak uznała, że do reklamy wystarczą tylko uśmiechnięci staruszkowie, więc na rozpowszechnionych w Internecie reklamach pies i otoczenie zostały lekko rozmazane. Fotografowi bardzo nie podoba się takie zlekceważenie jego dbałości o każdy szczegół zdjęcia. Czy może cokolwiek zrobić?

Tak, ponieważ mimo tego, że rozporządził swoimi prawami majątkowymi, w żaden sposób nie wpływa to na zakres jego praw osobistych, które w powyższym przypadku zostały naruszone. W związku z tym fotograf może skorzystać ze środków ochrony przewidzianych przez prawo. Przysługuje mu więc roszczenie o zaniechanie naruszania i usunięcie jego skutków. Jeśli naruszenie było zawinione, twórca może żądać odpowiedniej sumy pieniężnej tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.

Kiedy można manipulować dziełem?

Czyżby więc w żadnym wypadku nie można było wprowadzić choćby najmniejszej zmiany w cudzym utworze? Oczywiście, można wprowadzać takie zmiany, gdy twórca wyrazi na to zgodę. Jeśli zgody takiej nie ma, jedyny wyjątek przewiduje art. 49 ust. 2 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, który stanowi, że następca prawny, choćby nabył całość autorskich praw majątkowych, nie może, bez zgody twórcy, czynić zmian w utworze, chyba że są one spowodowane oczywistą koniecznością, a twórca nie miałby słusznej podstawy im się sprzeciwić.

Gdzie jest granica?

W opisywanym wcześniej przypadku zmiana wprowadzona przez firmę z pewnością nie była konieczna, a twórca mógłby się jej sprzeciwić. Na gruncie fotografii inaczej by należało ocenić sytuację, gdyby przypadkowa osoba uchwyciła na zdjęciu, wykonanym za pomocą telefonu komórkowego, unikalny moment meczu. Takie niewyraźne zdjęcie oczywiście można by było wyostrzyć.

Zobacz również: Dwa spojrzenia na fotografowanie ludzi, czyli studyjne portrety i zdjęcia na ulicy [wideoporadnik]

Co do zasady jednak, autorskie prawa osobiste podlegają niemal nieograniczonej ochronie. Kiedy więc następnym razem ktoś, bez uzyskania zgody, będzie próbował wprowadzać zmiany w waszym utworze, pamiętajcie, że poprzez prawo do integralności utworu chroniona jest ta szczególna więź między twórcą a jego dziełem.

Podziel się:

Przeczytaj także:

Także w kategorii Inspiracje:

”Słabe żarty i mocne zdjęcia” to specjalność Elżbiety Adamskiej vel "Nieśmigielskiej" Fotograf spędził 3 tygodnie z kłusownikami... mamutów Współczesna, pompatyczna architektura na terenie byłego ZSRR Artysta łączy obiekty codziennego użytku w zabawnych kolażach Arne Svenson podglądał z aparatem sąsiadów z bloku naprzeciwko. Uchwycił zaskakujące chwile Tajemniczy świat kreacji “Anonimowych kobiet” autorstwa Patty Caroll Spojrzenie kreatywnej fotografki na dziką przyrodę zapiera dech w piersi Magazyn "Junebug" zaprezentował 50 najlepszych zdjęć zaręczynowych 2017 roku Brian Tomlinson tworzy kolorowe eksplozje przy pomocy tajemniczych mikstur Jak widział świat Karol Kallay? Recenzja albumu ”Photoreporting” "Pociągają mnie rzeczy, które są właściwie niewidzialne" - mówi Yota Yoshida o samotności w Tokio Genialny montaż, dynamiczny dźwięk i wspaniałe zdjęcia - takiego Nowego Jorku jeszcze nie znacie W ciągu 5 lat odwiedziła 30 krajów i ponad 500 miejsc, by zrobić te zdjęcia Czy wizja Wrześni według Adama Lacha dekonstruuje utopijną wizję niewielkich miast? Małe jest piękne! Udowadnia to Valentina Loffredo w swoim najnowszym projekcie Joshua Paul kontra współczesne standardy. Tak widział Formułę 1 w obiektywie aparatu wielkoformatowego Cudowny film poklatkowy z Wielkiego Kanionu pokazuje piękne formacje chmur Martwa natura to jego działka. Paweł Żak opowiada o swojej interesującej twórczości Borys Nieśpielak i Sławomir Kasper - o rynku galeryjnym w Polsce Palety barw Pantone'a otaczają nas wszędzie. Oto niepodważalny dowód Krótkowzroczność to plaga współczesnego świata. Oto jak powstał nowy projekt Andreasa Varro ”Social Satire” Zdjęcia Stambułu nocą zadziwiają. Miasto jest praktycznie puste Niepokojące wizje paraliżu sennego na zdjęciach Nicolasa Bruno Ted Chin zabiera widza w zmyśloną baśniową podróż dookoła świata

Popularne w tym tygodniu:

Sonda Cassini jest w kosmosie już od 20 lat. Oto najlepsze zdjęcia Saturna, które zarejestrowała ”Słabe żarty i mocne zdjęcia” to specjalność Elżbiety Adamskiej vel "Nieśmigielskiej" Portretowanie z mocą natury. Fotografka wykonała zdjęcia obiektywem z... wody "Hello, Is This Planet Earth" - zachwycające zdjęcia z orbity Ziemi Fotograf spędził 3 tygodnie z kłusownikami... mamutów Kolorowa fotografia ma już 110 lat. Zobaczcie, jak wyglądały pierwsze autochromy Współczesna, pompatyczna architektura na terenie byłego ZSRR Łukasz Bożycki jedynym Polakiem nagrodzonym na prestiżowym konkursie fotografii przyrodniczej ASFERICO 2017 Jan Kempenaers sfotografował opuszczone obiekty w dawnej Jugosławii. Wyglądają jak statki obcej cywilizacji Czy rozwój technologii fotograficznej osiągnął już swój szczyt? Czy wymyślimy coś nowego? Najpiękniejsze sceny myśliwskie i zdjęcia przyrody w konkursie im. Włodzimierza Puchalskiego Wystawa Alexa Webba w Leica 6x7 Gallery Warszawa. To trzeba zobaczyć!