Moje, nie dotykaj! Czyli o zmianach w utworze i prawie do jego integralności

Kiedy fotograf zrobi zdjęcie, między nim a jego utworem powstaje nieograniczona w czasie i niezbywalna więź. Prawo chroni ten szczególny stosunek twórcy do swojego dzieła, przyznając mu tak zwane prawo do integralności utworu. Na czym ono polega?

Rodzaje prawa autorskiego

Każdemu twórcy przysługują dwojakiego rodzaju prawa autorskie: majątkowe i osobiste. Te pierwsze są ograniczone w czasie (ochrona trwa przez 70 lat po śmierci twórcy) i można nimi rozporządzać (np. poprzez odpłatne przeniesienie na inną osobę). Inaczej jest w przypadku autorskich praw osobistych, które podlegają ściślejszej ochronie prawnej. Nie są one ograniczone w czasie, nie można się ich zrzec ani ich zbyć. Jedyną osobą, której mogą przysługiwać, jest twórca utworu.

Czym jest integralność utworu?

Dzieje się tak dlatego, że prawa chronią osobistą więź, która powstaje między artystą a jego dziełem. Jednym z nich jest właśnie prawo do integralności utworu.Co to takiego? Definicji nie zawarto w żadnych przepisach, ale przyjmuje się, że są to uprawnienia twórcy, które chronią formę i treść jego utworu. Takim uprawnieniem jest przyznane przez art. 16 ust. 3 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych prawo do nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania. Wynika stąd, że bez zgody autora nikt nie może wprowadzać do jego dzieła żadnych zmian.

Posługując się przykładem, załóżmy, że fotograf zrobił zdjęcie szczęśliwej pary staruszków spacerujących z ukochanym psem alejką obsadzoną kwitnącymi jabłonkami. Bardzo się starał, żeby uchwycić piękno natury i uczucie do czworonożnego przyjaciela. Następnie udzielił licencji firmie, która zdjęciem tym chciałaby reklamować witaminy dla seniorów.

Firma ta jednak uznała, że do reklamy wystarczą tylko uśmiechnięci staruszkowie, więc na rozpowszechnionych w Internecie reklamach pies i otoczenie zostały lekko rozmazane. Fotografowi bardzo nie podoba się takie zlekceważenie jego dbałości o każdy szczegół zdjęcia. Czy może cokolwiek zrobić?

Tak, ponieważ mimo tego, że rozporządził swoimi prawami majątkowymi, w żaden sposób nie wpływa to na zakres jego praw osobistych, które w powyższym przypadku zostały naruszone. W związku z tym fotograf może skorzystać ze środków ochrony przewidzianych przez prawo. Przysługuje mu więc roszczenie o zaniechanie naruszania i usunięcie jego skutków. Jeśli naruszenie było zawinione, twórca może żądać odpowiedniej sumy pieniężnej tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.

Kiedy można manipulować dziełem?

Czyżby więc w żadnym wypadku nie można było wprowadzić choćby najmniejszej zmiany w cudzym utworze? Oczywiście, można wprowadzać takie zmiany, gdy twórca wyrazi na to zgodę. Jeśli zgody takiej nie ma, jedyny wyjątek przewiduje art. 49 ust. 2 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, który stanowi, że następca prawny, choćby nabył całość autorskich praw majątkowych, nie może, bez zgody twórcy, czynić zmian w utworze, chyba że są one spowodowane oczywistą koniecznością, a twórca nie miałby słusznej podstawy im się sprzeciwić.

Gdzie jest granica?

W opisywanym wcześniej przypadku zmiana wprowadzona przez firmę z pewnością nie była konieczna, a twórca mógłby się jej sprzeciwić. Na gruncie fotografii inaczej by należało ocenić sytuację, gdyby przypadkowa osoba uchwyciła na zdjęciu, wykonanym za pomocą telefonu komórkowego, unikalny moment meczu. Takie niewyraźne zdjęcie oczywiście można by było wyostrzyć.

Co do zasady jednak, autorskie prawa osobiste podlegają niemal nieograniczonej ochronie. Kiedy więc następnym razem ktoś, bez uzyskania zgody, będzie próbował wprowadzać zmiany w waszym utworze, pamiętajcie, że poprzez prawo do integralności utworu chroniona jest ta szczególna więź między twórcą a jego dziełem.

Zobacz również: Bajkowy świat Magdaleny Wasiczek

Artykuł pochodzi z portalu partnerskiego Fotoprawo.pl.

Podziel się:

Przeczytaj także:

Także w kategorii Inspiracje:

Niewidoczni bezdomni na ekspresyjnych portretach Lee Jefferiesa Początkująca fotografka uchwyciła dramatyczną walkę o przetrwanie Jak wyglądają ludzie wypadający z wodnej zjeżdżalni Zwierzęta uwięzione w szklanej pułapce [galeria] Szturmowcy imperium po godzinach. Zabawny cykl zdjęć inspirowany „Gwiezdnymi Wojnami" Czarnobyl - z aparatem 25 lat później Francuski fotograf stworzył mapę Marsa. Wszystko wykonał z Ziemi Nagrody Pulitzera 2019 - poznajcie wyróżnionych fotografów Fotobudka dla psów na festynie okazała się strzałem w dziesiątkę. Psiaki ją pokochały Polska złota jesień w obiektywie naszych czytelników Uliczne rozmowy: Bart Różalski Geometryczne linie i hiszpańskie krajobrazy idealnie współgrają na zdjęciach Nicolasa Rivalsa

Popularne w tym tygodniu:

W jego ogrodzie zamieszkały myszy. Dał im dom i robi piękne zdjęcia Historia kontrowersyjnej fotografii Thomasa Hoepkera, która stała się symbolem 9/11 530 tys. złotych dla 77-letniego fotografa. To dopiero coś! Marusia, czyli uśmiechnięty pies-ratownik. Zobacz ją w akcji Miłość nie wyklucza. Ta sesja kobiet z niepełnosprawnościami wzrusza Pasjonat ujął niesamowite zdarzenie kosmiczne. Wszystko widać jak na dłoni Gość lub fotograf - nigdy 2 w 1. Młodzi chcieli oszczędzić i ostro się przeliczyli Nie chce się wierzyć, że ktoś opuścił te domy. W Skandynawii jest ich pełno Najlepsze zdjęcia astronomiczne minionego roku. Pierwsze miejsce jest zaskoczeniem Jak zmieniło się World Trade Center przez ostatnie 20 lat? Widać to na tym filmie Zamki, które musisz odwiedzić. Ich zdjęcia nie pozwalają zwlekać Kot miał złapać mysz. Zamiast tego zaprzyjaźnił się z nią